Kuala Belait | |
|---|---|
Kawasan perbandaran dan pekan | |
| Pekan Kuala Belait ڤكن کوالا بلایت | |
Mengikut arah jam dari kiri atas: Kuala Belait pada waktu malam, Pantai Belait, Masjid Kampong Pandan, Sungai Belait | |
  Lokasi di Brunei | |
| Koordinat: 4°34′58″N 114°11′30″E / 4.582835°N 114.191783°E | |
| Negara |  Brunei |
| Daerah | Belait |
| Mukim | Kuala Belait |
| Perbandaran | 1929 |
| Pentadbiran | |
| • Ketua kampung | Sufrizal Hamdan[1] |
| Penduduk (2021)[2] | |
| • Jumlah | 4,544 |
| Zon waktu | UTC+8 (BNT) |
| Poskod | KA1131 |
| Laman sesawang | bandaran-kb |
.jpg)
Kuala Belait[a] (KB) atau secara rasminya Pekan Kuala Belait, ialah pekan pentadbiran bagi Daerah Belait, Brunei.[4][5] Jumlah penduduk pekan ini sahaja ialah seramai 4,544 orang pada tahun 2021. Kuala Belait secara rasmi merupakan sebuah kawasan perbandaran, serta sebuah petempatan di bawah mukim yang sama namanya.[6] Pekan ini terletak kira-kira 85 kilometer (53 bt) ke barat dari ibu negara Brunei, Bandar Seri Begawan,[5] dan sekitar 20 kilometer (12 bt) ke barat dari Seria, sebuah lagi pekan di daerah tersebut.[7] Ia juga terletak di bahagian paling barat negara, berhampiran muara Sungai Belait.[8]
Etimologi
Nama "Kuala Belait" berasal dari perkataan Melayu kuala, yang bermaksud "muara sungai" atau "kuala,"[9][10] dan Belait, merujuk kepada Sungai Belait dan penduduk pribumi Belait yang mendiami kawasan tersebut.[11] Penamaan ini mencerminkan kedudukan geografi pekan ini di muara Sungai Belait, di mana ia mengalir ke Laut China Selatan. Seperti penempatan kuala yang lain, lokasi ini kemungkinan dipilih kerana kepentingan strategiknya, menawarkan kelebihan pertahanan dan kemudahan untuk perdagangan serta pengangkutan sepanjang sungai dan laluan pesisir pantai.[10]
Sejarah
Sebelum tahun 1909, Kuala Belait ialah sebuah kampung nelayan kecil dengan pembangunan yang minima. Walaupun penerokaan minyak telah bermula di Daerah Belait seawal tahun 1911, dan sebahagian minyak ditemui di Labi pada tahun 1914, ia memberi impak yang sangat sedikit terhadap perkembangan Kuala Belait pada masa itu. Walau bagaimanapun, penemuan minyak di Labi meyakinkan para peneroka bahawa mungkin terdapat lagi deposit di sepanjang tebing Sungai Belait yang lebih tinggi.[12] Pada tahun yang sama, sebuah jalan sepanjang 60 batu (97 km) dibina, menghubungkan Kuala Belait dengan Pekan Brunei.[13]
Syarikat minyak mula menumpukan aktiviti mereka di kawasan ini, membawa kepada kemunculan sebuah kampung yang pesat berkembang di Kuala Belait menjelang 1927. Pada masa itu, pekan ini berfungsi sebagai pelabuhan untuk mengangkut mesin yang penting bagi penerokaan minyak, yang dikendalikan terutamanya oleh Syarikat Petroleum Malaya British (BMPC). Kuala Belait segera menjadi pintu masuk utama ke kawasan hulu Sungai Belait, dan kerajaan mengiktiraf kepentingannya yang semakin meningkat dengan menubuhkannya sebagai ibu pejabat Daerah Belait pada tahun yang sama. Pada 1929, BMPC mengikuti langkah tersebut dengan memindahkan ibu pejabatnya ke Kuala Belait, sekali gus meningkatkan pembangunan kampung tersebut. Penemuan rezerv minyak besar di Seria pada April 1929, menjadikan Kuala Belait lebih penting sebagai pusat strategik bagi industri minyak.[12] Semasa zaman kegemilangan minyak, jawatan Penolong Residen British dikembalikan dan ditempatkan di pekan ini untuk mengawasi kepentingan British dalam industri minyak, menandakan kepentingan pentadbiran pekan ini yang semakin meningkat dalam sektor petroleum Brunei.[14] Pada tahun yang sama, Kuala Belait menjadi sebuah pekan selepas penubuhan Lembaga Kebersihan Kuala Belait,[15] yang dikendalikan oleh Penolong Residen.[16]
Tahun 1930-an menandakan tempoh pertumbuhan pesat bagi Kuala Belait, yang banyak dipacu oleh BMPC. Pada 1931, pekan ini menjadi lokasi sekolah Inggeris pertama di Brunei, dan ia juga memiliki hospital terbaik di negara ini pada masa itu. Jumlah penduduk meningkat dengan ketara, daripada 1,193 pada 1931 kepada 3,000 menjelang 1935, dipacu oleh industri minyak yang berkembang pesat. Walaupun begitu, pekan ini mengalami pemboman hebat semasa Perang Dunia Kedua, menyebabkan kemusnahan meluas dan memerlukan usaha pembinaan semula.[12] BMPC juga memainkan peranan penting dalam pembangunan infrastruktur, membina talian telefon sepanjang Pantai Belait pada awal 1930, menghubungkan Seria dan Rasau ke ibu pejabat mereka di Kuala Belait.[17] Bagaimanapun, talian telefon yang menghubungkan Kuala Belait ke Tutong telah dibongkar pada 1934 selepas gagal memenuhi jangkaan.[18] Menjelang 1939, paip dan jalan antara Kuala Belait dan Miri telah dibina, sekali gus meningkatkan lagi kesalinghubungan dan pertumbuhan industri pekan ini.[19]
Pada 16 Disember 1941, Kuala Belait ditawan selepas serangan amfibia di pantai Belait oleh 10,000 tentera dari Tentera Jepun Detasmen Kawaguchi. Pekan ini kekal di bawah pendudukan Jepun sepanjang Perang Dunia Kedua.[20] Semasa tempoh ini, jenayah perang telah dilakukan oleh pihak Jepun,[21][22] termasuk pembunuhan dan pengeksekusian tawanan perang (POW) India dari Rejimen Punjab ke-2/15. Selain itu, 55 tahanan India meninggal dunia akibat kelaparan di kem POW pekan ini.[23] Sebahagian daripada Operasi Oboe Six, Divisyen ke-9 Australia tiba di Kuala Belait pada 24 Jun 1945,[24] membawa kepada penawanan semula pelabuhan tersebut. Pada 1949, rancangan pembinaan semula pekan yang musnah akibat perang telah diluluskan.[25][26]
Pada tahun 1950, berikutan kebimbangan tentang penyebaran potensi ideologi Komunis Cina dalam kalangan penduduk bandar kelas pekerja di Kuala Belait, kerajaan Brunei memindahkan ibu pejabat polis dari Brunei Town ke Kuala Belait dan menubuhkan Jabatan Siasatan Jenayah serta Cawangan Khas untuk meningkatkan keselamatan.[27] Pekan ini mengalami pertumbuhan pesat semasa tahun 1950-an dan 1960-an, dipacu oleh peningkatan hasil daripada industri minyak yang berkembang pesat.[28] Pembangunan pasca perang mengubah Kuala Belait, dengan pembinaan kedai bertingkat konkrit bertetulang, pejabat kerajaan, tempat persembunyian, dan dermaga, bersama-sama dengan penambahbaikan jalan dan kemudahan kesihatan yang memodenkan pekan menjelang awal 1950-an.[29] Pada 1952, rancangan dimulakan untuk membina sebuah istana luar bandar bagi Sultan Omar Ali Saifuddien III di Kuala Belait—beliau sebelum ini pernah menginap di rumah rehat semasa lawatan—menunjukkan status pekan yang semakin meningkat dan prestij Sultan Omar Ali yang berkembang [30] Tempoh yang sama menyaksikan peningkatan Lembaga Kebersihan kepada Lembaga Perbandaran pada 1953.[16] Walau bagaimanapun, pakar British menyatakan keraguan mengenai projek infrastruktur berskala besar, terutamanya cadangan untuk membina hospital moden dengan 175 katil, dengan alasan bahawa populasi pekan mungkin menurun selepas zaman kegemilangan minyak. Mereka memberi amaran bahawa kemudahan seperti itu mungkin menjadi "gajah putih" dan sebaliknya mencadangkan hospital sementara, sambil mempertikaikan nilai pelaburan besar di kawasan tersebut.[31]
Penemuan lapangan gas pertama luar pesisir, South West Ampa, yang terletak kira-kira 13 kilometer (8.1 bt) dari Kuala Belait pada tahun 1963, terus meningkatkan pertumbuhan pekan ini.[32] Semasa Pemberontakan Brunei 1962, pemberontak TKNU berjaya menguasai pekan ini buat seketika, tetapi pekan tersebut segera dibebaskan oleh Batalion 1/2 Regimen Rifles Gurkha,[33] dengan polis tempatan berjaya mempertahankan balai polis.[34]
Selepas kemerdekaan Brunei pada 1984, beberapa bangunan kerajaan baharu dibina untuk menempatkan perkhidmatan tempatan. Pada 1990-an, jalan pesisir dari Muara ke Kuala Belait dinaik taraf menjadi lebuh raya empat lorong, sekali gus meningkatkan lagi infrastruktur pekan ini.[35] Lembaga Perbandaran dikawal selia oleh Pegawai Daerah Belait mulai 31 Oktober 1985. Mulai 1 November 1985, perbandaran ini telah diuruskan oleh seorang pengerusi.[16] Menjelang 1997, ia telah menjadi pekan kedua terbesar di Brunei, selepas Bandar Seri Begawan. Sering dirujuk sebagai "Pekan Shell," banyak pembangunan pasca perang di kawasan ini disumbangkan oleh usaha Shell.[28]
Pentadbiran
Pembahagian pentadbiran
Kawasan Kuala Belait terdiri daripada pembahagian wilayah yang boleh dikelaskan secara tidak rasmi kepada tiga kawasan utama: Pekan Kuala Belait serta kawasan pinggir bandar Kampong Pandan dan Mumong. Dua kawasan pinggir bandar ini dibahagikan lagi kepada tiga dan dua kampung masing-masing. Pekan Kuala Belait juga secara rasmi merupakan sebuah pembahagian pentadbiran setingkat kampung. Kesemua kampung ini merangkumi hampir keseluruhan Mukim Kuala Belait, sebuah mukim di Daerah Belait.[36]
Pihak berkuasa tempatan dan definisi pekan
Pekan Kuala Belait diuruskan di bawah Jabatan Perbandaran Kuala Belait dan Seria, sebuah jabatan kerajaan di bawah Kementerian Hal Ehwal Dalam Negeri.[37] Jabatan ini terdiri daripada Lembaga Bandaran, yang diketuai oleh Pengerusi Lembaga Bandaran. Pengerusi semasa ialah Ridzuan Haji Ahmad.[38]
Pendidikan
Terdapat dua institusi pendidikan pasca-menengah di Kuala Belait iaitu Kampus Jefri Bolkiah bagi Institut Pendidikan Teknikal Brunei dan Institut Kemuda. Kedua-kedua institusi berkenaan menyediakan pendidikan pasca-menengah dalm bidang teknikal dan vokasional.
Pada masa ini, pendidikan tingkatan enam disediakan di Sekolah Menengah Sayyidina Ali yang mana ianya berkongsi kemudahan dengan pendidikan menengah bagi sekolah berkenaan. Ia merupakan satu-satunya sekolah tingkatan enam di Daerah Belait.
Nota
Rujukan
- ^ Buku Direktori Telefon Penghulu-Penghulu Mukim dan Ketua-Ketua Kampung Negara Brunei Darussalam (PDF). 4. Bahagian Perancangan Daerah, Kementerian Hal Ehwal Dalam Negeri. 2024. m/s. 20.
- ^ "Annex B" (PDF). Jabatan Perancangan Ekonomi dan Statistik, Kementerian Kewangan dan Ekonomi. 2021. Dicapai pada 2024-01-23.
- ^ Cohen, Saul Bernard (2008). The Columbia Gazetteer of the World: A to G (dalam bahasa Inggeris). Columbia University Press. m/s. 1986. ISBN 978-0-231-14554-1.
- ^ Ooi 2013, m/s. 1950.
- ^ a b Atiyah, Jeremy (2002). Southeast Asia (dalam bahasa Inggeris). Rough Guides. m/s. 83. ISBN 978-1-85828-893-2.
- ^ "Belait District" (PDF). www.information.gov.bn. m/s. 8. Dicapai pada 2018-02-28.
- ^ Ledesma, Charles de; Lewis, Mark; Savage, Pauline (2003). Malaysia, Singapore and Brunei (dalam bahasa Inggeris). Rough Guides. m/s. 600. ISBN 978-1-84353-094-7.
- ^ Brunei (1974). Annual Report (dalam bahasa Inggeris). H.M. Stationery Office. m/s. 341.
- ^ "Kuala". Pusat Rujukan Persuratan Melayu. Dewan Bahasa dan Pustaka. Dicapai pada 2025-01-07.
kuala (noun): Synonymous with estuary, river mouth, downstream, confluence, entrance; Derivatives: berkuala, ke kuala.
- ^ a b Airriess 2003, m/s. 92.
- ^ "Belait River". Britannica (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 2024-08-21.
- ^ a b c Singh & Sidhu 1997, m/s. 79.
- ^ "Brief History". Jabatan Pengangkutan Darat. Dicapai pada 12 June 2022.
- ^ Hussainmiya 1995, m/s. 23.
- ^ Saunders 2003, m/s. 118.
- ^ a b c "Mengenai Jabatan Bandaran Kuala Belait dan Seria". Kementerian Hal Ehwal Dalam Negeri. Dicapai pada 2024-12-04.
- ^ Great Britain Colonial Office 1930, m/s. 12.
- ^ Shariffuddin & Omar 1994, m/s. 35.
- ^ Cleary & Wong 2016, m/s. 44.
- ^ Saunders 2003, m/s. 121.
- ^ James 2010, m/s. 253.
- ^ Malone 2020.
- ^ Felton 2010.
- ^ Pratten 2016, m/s. 298–319.
- ^ Saunders 2003, m/s. 126.
- ^ Great Britain Colonial Office 1955, m/s. 99.
- ^ Hussainmiya 1995, m/s. 100.
- ^ a b Singh & Sidhu 1997, m/s. 80.
- ^ Hussainmiya 1995, m/s. 114.
- ^ Hussainmiya 1995, m/s. 62–63.
- ^ Hussainmiya 1995, m/s. 124.
- ^ Mikoley 2022, m/s. 49.
- ^ Ness 1962, m/s. 4.
- ^ Ooi 2004, m/s. 278.
- ^ Europa Publications Limited 1995, m/s. 167.
- ^ "Belait District" (PDF). Jabatan Maklumat, Pejabat Perdana Menteri.
- ^ "Home". Jabatan Bandaran Kuala Belait dan Seria (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 2017-08-29.
- ^ "Ketua-Ketua Jabatan". Kementerian Hal Ehwal Dalam Negeri (dalam bahasa Inggeris). Diarkibkan daripada yang asal pada 2021-03-07. Dicapai pada 2017-08-29.
- Mikoley, Kate (2022). Cultures of the World: Brunei (dalam bahasa Inggeris). London: Cavendish Square Publishing. ISBN 978-1-5026-6307-8.
- Malone, Paul (2020). Kill the Major: The true story of the most successful Allied guerrilla war in Borneo (dalam bahasa Inggeris). For Pity Sake Publishing. ISBN 978-0-6487587-4-7.
- Pratten, Garth (2016). Australia 1944–45: Victory in the Pacific. Port Melbourne: Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-08346-2.
- Cleary, Mark; Wong, Shuang Yann (2016). Oil, Economic Development and Diversification in Brunei Darussalam (dalam bahasa Inggeris). Springer. ISBN 978-1-349-23485-1.
- Ooi, Keat Gin (2013-05-29). Post-War Borneo, 1945-1950: Nationalism, Empire and State-Building (dalam bahasa Inggeris). Routledge. m/s. 1950. ISBN 978-1-134-05810-5.
- Haji Adanan Haji Abd. Latiff (2012). Kenali Negara Kitani: Tempat-Tempat Eksotik. Bandar Seri Begawan: Dewan Bahasa dan Pustaka. ISBN 978-99917-0-855-3.
- Felton, Mark (2010-06-19). The Final Betrayal: MacArthur and the Tragedy of Japanese POWs (dalam bahasa Inggeris). Pen and Sword. ISBN 978-1-84468-478-6.
- James, David H. (2010). The Rise and Fall of the Japanese Empire (dalam bahasa Inggeris). 35. Abingdon and New York City: Routledge. ISBN 978-1-136-92547-4.
- Ooi, Keat Gin (2004). Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor (dalam bahasa Inggeris). ABC-CLIO. ISBN 978-1-57607-770-2.
- Saunders, Graham (2003). A History of Brunei (ed. 2nd). London and New York: RoutledgeCurzon. ISBN 9781138863453.
- Airriess, Christopher A. (2003). "The Ecologies of "Kuala" and "Muara" Settlements in the Pre-Modern Malay Culture World". Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society. 76 (1 (284)): 81–98. ISSN 0126-7353. JSTOR 41493488.
- Singh, D. S. Ranjit; Sidhu, Jatswan S. (1997). Historical Dictionary of Brunei Darussalam. London: Scarecrow Press. m/s. 79–80. ISBN 9780810832763.
- Europa Publications Limited (1995). The Far East and Australasia 1995 (ed. 26th). London Europa Publications.
- Hussainmiya, B. A. (1995). Sultan Omar Ali Saifuddin III and Britain: The Making of Brunei Darussalam. Oxford: Oxford University Press. ISBN 967-65-3106-5.
- Shariffuddin, P. M.; Omar, Hj. Matussin, penyunting (1994). The Brunei Museum Journal. Bandar Seri Begawan: The Brunei Museums Department, Ministry of Culture, Youth and Sports.
- Ness, Gayl D. (1962). Letters from Southeast Asia to the Institute of Current World Affairs (dalam bahasa Inggeris).
- Great Britain Colonial Office (1955). State of Brunei Annual Report 1955 (dalam bahasa Inggeris).
- Great Britain Colonial Office (1936). Report of the State of Brunei for the Year 1936 (dalam bahasa Inggeris). London: Her Majesty's Stationery Office.
- Great Britain Colonial Office (1930). Report of the State of Brunei for the Year 1930 (dalam bahasa Inggeris). London: Her Majesty's Stationery Office.
 | Rencana berkenaan geografi dan tempat di Brunei ini ialah rencana tunas. Anda boleh membantu Wikipedia dengan mengembangkannya. |